27-4-2026

Werk in uitvoering 15

Stand van zaken

De meest in het oog vallende structurele werkzaamheden van dit moment zijn de bestratingen van (1) het driehoekige plein achter het theatergebouw, (2) het regiehuis en (3) het basement van het theatergebouw. De voorbereidingen voor de nieuwe buitenkozijnen van het theatergebouw zijn in volle gang (4, 5, 6).

1 nieuwe bestrating plein achter het theatergebouw



2. bestrating achter regiehuis
3. bestrating van basement theatergebouw
4. stalen ondersteuning voor nieuwe stalen kozijnen
5. restanten pui regiehuis
6. verwijderde restanten pui regiehuis

Maar ook andere klussen trekken de aandacht, zoals de aanplant van nieuwe bomen in het park (7) en het herstel van opvallende elementen als de nieuwe poort bij het regiehuis (8, 9), de lantaarns op het plein achter het theatergebouw (10) en de lichtmasten (11).

7. aanplant nieuwe bomen
8. nieuwe toegangspoort bij regiehuis
9. toegangspoort bij regiehuis
10. toegangspoort bij regiehuis
11. herstel lantaarns van het plein achter het theatergebouw

Tribune

Over de aanpak van de tribune zijn we minder enthousiast. De verzakkingen en verschuivingen in de trappen zijn gevaarlijk en maken delen van de tribune onbruikbaar. Zonder aanvullende maatregelen is de tribune te onveilig om te gebruiken (12 t/m18). Wel zijn er grote aantallen consoles hersteld voor de ondersteuning van eventuele bankjes die er echter nog niet zijn.

12. herstel lichtmasten
13. in de lengte gescheurde trede
14. scheef hangende en losgescheurde trede
15. onveilige verzakkingen
16.diepe scheur tussen zitplaatsen en trap tribune
17.wegzakkende trap ten gevolge van inklinking en afschuiving van de theaterberg
18. diepe scheur tussen zitplaatsen en trappen
19. detail van een onacceptabele scheur tussen zitplaats en trap van de tribune

Waterafvoer tribune

De natuurstenen theatermuren en de betonnen tribunevloeren vormen een gesloten vergaarbak waaruit het regenwater niet kan ontsnappen. Weliswaar is er een geïmproviseerde goot aangebracht, maar die voert het water als een waterval de orkestbak in. Dus dat schiet ook niet op. Een afvoer naar buiten is noodzakelijk, maar wordt vooralsnog niet aangelegd. Blijkbaar is er niets geleerd van eerdere problemen, toen de orkestbak bij regen vaak onder water stond.

Somber scenario

Vroeg of laat zal de Gemeente constateren dat de veiligheid van de tribune niet gewaarborgd is en zal vanuit haar controlerende taak moeten optreden. Ook basale voorzieningen om het theater af te stemmen op de eisen van deze tijd, zoals bijvoorbeeld leuningen, zijn nog niet getroffen. Dat houdt in dat de poorten van het prachtig gerestaureerde theater voor publiek gesloten blijven. Het momentum van een enthousiaste start zal dan verloren gaan, omdat het complex nog niet geschikt is voor gebruik. Opnieuw dreigt het scenario van leegstand en verval. Het is sowieso een vreemde procesgang om bij zó’n investering niet van tevoren een plan te hebben voor toekomstig gebruik.

Exploitatie

De Lichtenberg Foundation is opgericht door eigenaar HQ om het Lichtenbergpark te gaan exploiteren. Dat is een goed voornemen en we wachten in spanning af. De Foundation heeft in haar eerste plannen al de indruk gewekt dat een culturele functie voor het theater niet haar prioriteit is. Dat zou kunnen betekenen dat het monumentale theatergebouw zomaar een kantoor, b & b of een uitvaartonderneming of school kan worden. Daarmee zou het belang van de gemeenschap niet gediend zijn.

En dát is voor ons een bron van grote zorg. Als de gemeente Weert niet instapt maar langs de kant blijft staan, lijkt het Rijksmonument als cultuurpodium voor de Weerter gemeenschap op termijn verloren.

26-03-2026: De Lichtenberg tussen stad en landschap

De bezigheden voor De Lichtenberg brachten ons in contact met Grad Smedts (94), die tijdens de aanleg van de onderwijscampus projectmanager was van het toenmalige Bisschoppelijk College. Zijn kennis over de geschiedenis van het Bisschoppelijk College en ook van De Lichtenberg en de Tranchee, is enorm.

Waterput

Hij deelde met ons veel informatie over de omgeving ten tijde van de aanleg. Zoals de stabiliteit van de theaterberg, de waterloop, het leidingtracé en de vondst van een eeuwenoude waterput (800/1250 na Chr.). De put kwam tijdens de aanleg van het theatergebouw tevoorschijn. Eenzelfde constructie zoals nu in de hal van het gemeentehuis is tentoongesteld.

Eeuwenoude waterput

Aanleg IJzerenmanweg

Naar aanleiding van het nieuw aangelegde pad tussen boerderij ‘De Helmonder’ en het openluchttheater vertelde hij dat het tracé overeenkomt met dat van een eeuwenoude zandweg. Die ontsloot de ‘Valenakkers’ van Weert, maar moest verdwijnen (1950//1953 na Chr.) door de aanleg van de onderwijscampus. De aankoop van het oude tracé was geen sinecure, temeer omdat er een ondergrondse brandleiding lag. Om het hele gebied tussen Kazerne en de IJzerenman openbaar toegankelijk te houden, werd met de Gemeente afgesproken dat het Bisschoppelijk College als tegenprestatie de huidige IJzerenmanweg inclusief de brug over de gracht zou aanleggen (1953 na Chr.).

Onderzoek Rob Langeslag

Het verhaal van Grad Smedts over ‘de Valenakker’ van vroeger inspireerde mij tot enig onderzoek. Ik heb aan deze streek veel herinneringen uit mijn jeugd en wist dat het gebied geologisch en historisch bijzonder was.

De ‘Valenakker’ ligt ingeklemd tussen de huidige IJzerenman en de stadsmuren van het oude Weert. Het gebied is altijd een speelbal geweest van geologische krachten. Westelijk van Weert lagen droge en hoger gelegen zandgronden (116000/11700 voor Chr.). Daarvan kennen we de verhalen van urnenvelden en zandverstuivingen (Budeler Bergen, 11600 voor Chr./nu).

Hoogveen moeras
Zandverstuiving rond Weert (Budeler/Weerterbergen)

In het noorden en zuiden werd Weert omringd door de natte Peel. De stad zelf werd gebouwd op een verdwaalde zandrug, bijna volledig omringd door hoogveen. In de vroege middeleeuwen waren er veel zandverstuivingen, die deze contrasterende landschappen onderling zouden beïnvloeden. Dat leidde tot vele blokkeringen in de waterlopen van het veen, waar we nu nog onze kronkelende beekdalen aan te danken hebben.

Het ‘Eiland van Weert’; een dekzand rug omgeven door moerassen

De Valenakker, tussen zand en veen, veranderde mee. Het natte zichzelf steeds ophogende gebied als gevolg van afstervende plantengroei werd stilaan droger. Wellicht heeft daar ook de aanleg van de Boshoverbeek als de noordelijke afvoer aan bijgedragen. Onbedoeld, want de beek werd gegraven als watertoevoer voor de kasteelgracht (1296 na Chr.). Het moeras veranderde langzaam in een plaggenheide, die op haar beurt gebruikt werd als ondergrond in de potstallen. Dat leverde mest op en zo werd de opdrogende Valenakker langzaam ontgind en geschikt gemaakt voor schamele akkerbouw (1000-1500). Het werd een lappendeken van overwegend kleine kavels in eigendom van keuterboertjes, gegoede burgers en instellingen van de stad Weert. De instellingen, zoals kloosters, bezaten er boerderijen, waarvan de opbrengst voor de armen bestemd was (o.a. ‘Armentafel van de Heilige Geest’). Naarmate de kavels dichter bij de stad lagen, werden zij als gevolg van betere bemesting vruchtbaarder en kostbaarder.

Wie goed om zich heen kijkt, ziet nog steeds de invloed van de contrasterende natuurkrachten, die de omstreken van Weert als recreatiegebied zo interessant maken. Dat gebied heeft de naam ‘Kempenbroek’ gekregen. Daarbinnen ontwikkelt de Valenakker zich nog steeds als overgang tussen land en stad, met De Lichtenberg als hoogtepunt en ideale start om dit spannende gebied opnieuw te beleven.

Met dank aan voormalig projectmanager G. Smedts van het toenmalige Bisschoppelijk College in Weert.

Rob Langeslag

Bron: de paleogeografie van de Valenakker, door J.M. Van Mourik en F Horsten. Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen, van universiteit Amsterdam.

Bron: Samenvatting: ‘Stuifzandgebied Weerter- en Budelerbergen’. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

28-1-2026 werk in uitvoering 13

1 Herstel poorten

De bestaande poorten zijn in 2014 hersteld, maar door het gebruik van zachthouten planken en de afwezigheid van afdekprofielen en gebrekkig hang en sluitwerk is het verval weer snel begonnen. Het toenmalige herstel was niet duurzaam. Het Onderhoud is nagelaten en als gevolg zijn de poorten langzaam weggerot. De huidige foto’s van laten zien dat daarvan is geleerd. Hardhouten planken, degelijk hangensluitwerk en regenbestendig!

Herstel poorten

2 Nieuwe houten kozijnen, deuren en hardstenen dorpels

De kozijnen in het theatergebouw zijn te verdelen in de betonnen gevelpuien en houten kozijnen binnen en op de balkons. De houten kozijnen hebben hun tijd gehad en zijn mede door vernielingen aan vervanging toe. De nieuwe tijd vraagt om een solide tochtwering en gedegen veilige afsluiting.

nieuwe-houten-kozijnen-deuren-en-dorpels
nieuwe-houten-kozijnen-deuren-en-dorpels
nieuwe-houten-kozijnen-deuren-en-dorpels

3 Voorbereidingen voor nieuwe gevelpuien in het theatergebouw.

De bestaande betonnen puien zijn beeldbepalend en verbeelden de bouwmethoden uit de Wederopbouw. Zij zullen daarom ook in de herbestemming van het theatergebouw hun stempel drukken op de uitstraling van het gebouw. Maar ze hebben ook bezwaren die steeds zwaarder wegen. Het beton is sterk warmtegeleidend en gemaakt voor enkel glas. Er is geen sprake van enige isolatie. Daarom is ervoor gekozen om de betonpuien weliswaar te behouden vanwege hun beeldbepalende waarde, maar erachter met een tussenruimte een goed abstracte, moderne goed geïsoleerde metalen pui aan te brengen. Daarvoor zijn voorzieningen nodig in de aansluitende muren en ondersteuningen.    

voorbereidingen-nieuwe-gevelpuien-in-metselwerk
stalen liggers
zorgvuldig-herstel-natuurstenen-gevelmuur.
vloersparingen t.b.v. stalen-kolommen-rotated

4 Herbestrating.

Er is gestart met de herbestrating van het driehoekig pleintje achter het theatergebouw, het basement rond de kolommen van het theatergebouw en de hoogste plek rond het regiehuis. Het wordt een prachtige plek met uitzicht over de hele omgeving. Het kronkelende pad vanuit het kazerneterrein, over de gracht, langs De Lichtenberg en boerderij ‘De Helmonder’ naar de IJzeren man is van hieruit goed te zien!

herbestrating-plein-achter-theatergebouw
herbestrating-basement-theatergebouw
herbestrating-hoogste-punt-regiehuis
herbestrating-rond-regiehuis-en-poort

5 Gedeeltelijk herstel tribune

De totale restauratie is op enkele onderdelen na niet in de cascorestauratie meegenomen. Bepaalde scheuren in de vloer zijn hersteld om verder verval tegen te gaan. Ook de consoles van de voormalige banken zijn gedeeltelijk hersteld. Het aanbrengen van een conserverende oppervlaktelaag is achterwege gelaten met verder verval tot gevolg. Binnen de cascorestauratie wordt de tribune onderbedeeld. Het opstarten van de theaterfunctie zal door de slechte staat van de tribunes vertraagd worden bij gebrek aan zitplaatsen en door geldende veiligheidsnormen. Het laatste woord is daarover dus nog niet gezegd. Later meer.    

tribune-herstellen-ergste-scheuren
tribune.-gedeeltelijk-herstel-consoles
tribunes traptreden-niet-hersteld. gevaarlijk

6  leuningen

Intussen zijn alle stalen balustrades en leuningen hersteld en zwartgeverfd. Het zijn maar details in het geheel, maar o zo belangrijk. De sobere constructies voegen scherpe kaders toe aan de vlakken en verhogen de abstractie.

leuningen-regiehuis
leuningen-balkons-theatergebouw
leuningen-trappenhuis-theatergebouw
leuningen-trap-souterrain-theatergebouw

7 De mensen

Tot slot wil ik hulde brengen aan de mannen die betonreparaties, metselwerk, timmerwerk, grondverzet, staalconstructies, bestratingen, snoeiwerk en electra uitvoeren, opruimen en de kunstwerken herstellen. Hun zorg, vakkennis en oprechte betrokkenheid voor zo’n bijzonder monument geeft me veel plezier en het gevoel dat het uiteindelijk wel goed zal komen!

Rob Langeslag, SBL.

alles-staat-of-valt-bij-vakmensen !